Jicht: een signaal van een verstoorde stofwisseling

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in 2020 onder de titel ‘Stop jicht met een keto leefstijl’. Het is volledig herzien en opnieuw gepubliceerd op 9 oktober 2025.

Jicht is een pijnlijke ontsteking die ontstaat door een ophoping van urinezuurkristallen in gewrichten, meestal in de voeten. Maar de echte oorzaak ligt dieper. Steeds meer onderzoek laat zien dat jicht niet alleen met urinezuur te maken heeft, maar vooral met een verstoorde stofwisseling — dezelfde verstoring die ook bij insulineresistentie, overgewicht en leververvetting voorkomt.

Een keto leefstijl kan helpen om die ontregeling te herstellen, maar om te begrijpen hoe dat werkt, moeten we eerst weten wat er precies gebeurt in je lichaam.

Wat is jicht precies?

Bij jicht raakt het lichaam uit balans in de verwerking van urinezuur, een afvalstof die ontstaat bij de afbraak van purines (stoffen die van nature voorkomen in voeding en in het lichaam zelf). Wanneer de hoeveelheid urinezuur te hoog wordt, vormen zich kleine kristallen in gewrichten. Die kristallen veroorzaken een heftige ontstekingsreactie — vaak in de grote teen, maar soms ook in enkels, knieën of vingers.

Tijdens een aanval kunnen de klachten intens zijn: plotselinge pijn, zwelling, roodheid, en een gevoel alsof het gewricht in brand staat. Bij sommige mensen slaan de urinezuur kristallen niet alleen neer in gewrichten, maar ook in de nieren, waar ze nierstenen kunnen vormen. Dat verklaart waarom jicht vaak gepaard gaat met een verminderde nierfunctie of pijn in de onderrug.

De frequentie van jichtaanvallen verschilt per persoon. Sommige mensen krijgen één enkele aanval in hun leven, terwijl bij anderen de klachten steeds terugkeren — soms meerdere keren per jaar.

Dat herhaald optreden wijst meestal op een dieperliggende ontregeling van de stofwisseling. Hoe vaker de aanvallen, hoe groter de kans dat er sprake is van insulineresistentie of een verminderde nierfunctie.

Wat veel mensen niet beseffen, is dat jicht zelden “alleen jicht” is. Het is vaak één van de eerste zichtbare signalen dat je stofwisseling al langer onder druk staat. Wacht je tot de aanvallen frequenter worden, dan ben je meestal al een stap verder in die ontregeling.

Wat veroorzaakt jicht?

De klassieke verklaring is dat het lichaam te veel urinezuur aanmaakt of te weinig uitscheidt. Maar dat is slechts een deel van het verhaal.

Bij de meeste mensen met jicht speelt insulineresistentie een centrale rol. Wanneer je lichaam door jarenlange overbelasting (te veel koolhydraten, stress, alcohol, weinig slaap) steeds meer insuline moet aanmaken, verstoort dat ook de uitscheiding van urinezuur via de nieren. Met andere woorden: hoe hoger je insuline, hoe moeilijker je lichaam urinezuur kan afvoeren.

Insulineresistentie ontwikkelt zich vaak langzaam en blijft daardoor lang onopgemerkt. Twijfel je of dit bij jou een rol speelt?

→ Doe dan hier insulineresistentie check

Daarnaast speelt voeding nog steeds een rol — maar anders dan vaak wordt gedacht.
Purinerijke producten, zoals rood vlees, orgaanvlees, bepaalde soorten vis (haring, sardines, ansjovis) en schaal- en schelpdieren, bevatten stoffen die in het lichaam worden omgezet in urinezuur. Bij gezonde mensen levert dat zelden problemen op, maar bij wie al een verstoorde stofwisseling heeft, kan het de balans verder doen kantelen.

Belangrijk is: het zijn niet die purines zélf die de oorzaak vormen, maar de combinatie van een hoge insulinewaarden, overmatige consumptie van fructose (denk aan frisdrank en vruchtensappen) en alcoholgebruik die ervoor zorgt dat het lichaam dit overschot niet meer goed kan uitscheiden.

Ook bepaalde medicijnen kunnen bijdragen aan een verhoogd urinezuur. Vooral plaspillen (diuretica), die vaak worden voorgeschreven bij hoge bloeddruk of hartproblemen, kunnen de uitscheiding van urinezuur via de nieren verminderen. Het gevolg is dat urinezuur zich opstapelt in het bloed, waardoor het risico op een jichtaanval toeneemt — zeker wanneer er al sprake is van insulineresistentie of een verminderde nierfunctie.

Wat draagt verder bij aan jicht?

Erfelijke aanleg speelt soms ook een rol: in sommige families komt jicht vaker voor.
Verder zien we jicht vooral bij mannen van middelbare leeftijd, al neemt het aantal vrouwen met jicht toe na de overgang — mede door hormonale veranderingen.

Mensen met jicht hebben bovendien vaker ook andere tekenen van metabole ontregeling, zoals hoge bloeddruk, overgewicht of een verminderde nierfunctie. Dat verklaart waarom jicht ook samenhangt met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Hoe zit het dan met alcohol?

Alcohol verhoogt het risico op jicht op meerdere manieren. Het verhoogt de aanmaak van urinezuur én het vermindert de uitscheiding ervan. Bovendien wordt alcohol vaak gecombineerd met suikerrijke voeding, wat de insuline verder opdrijft. Dat maakt dat niet alleen ‘zware drinkers’, maar ook regelmatige weekenddrinkers risico lopen.

En speelt slaap of stress ook mee?

Ja. Slechte slaap en chronische stress verhogen de cortisolspiegel, wat indirect de insulineproductie stimuleert. Daardoor blijft het lichaam in een constante staat van ‘opslagstand’, waarin vet en urinezuur minder goed worden afgebroken. Het verklaart waarom mensen met een druk leven en onregelmatig ritme vaker last hebben van herhaalde jichtaanvallen, zelfs als ze niet opvallend ongezond eten.

Een ander mechanisme dat hier vaak mee samenhangt, is slaapapneu. Tijdens ademstops daalt het zuurstofgehalte in het bloed, waardoor het lichaam meer urinezuur aanmaakt.
Dat verklaart waarom mensen met slaapapneu vaker last hebben van jicht — beide zijn uitingen van dezelfde metabole overbelasting.

Keto bij jicht: waarom het helpt (en soms eerst niet)

Een goed uitgevoerde keto leefstijl kan de onderliggende insulineresistentie verbeteren.
Minder koolhydraten betekent minder insuline — en daardoor kan het lichaam urinezuur beter afvoeren. Tegelijk neemt de ontstekingsgevoeligheid af, wat verdere schade aan gewrichten helpt voorkomen.

Toch is het belangrijk om te weten dat jicht in de eerste weken van keto tijdelijk kan verergeren. Dat komt doordat het lichaam bij de overgang naar vetverbranding afvalstoffen loslaat die via de nieren worden uitgescheiden. Dit is tijdelijk, maar vraagt wel om aandacht voor:

voldoende hydratatie
aanvulling van zout en elektrolyten
en een rustige, geleidelijke start met de juiste voeding.

Hoe kom je van jicht af – en waarom alleen symptoombestrijding niet genoeg is

Het herstel begint niet bij het ‘ontzuren’ van voeding of het vermijden van rood vlees. Het begint bij het herstellen van je stofwisseling.

Zolang insuline verhoogd blijft, blijft het lichaam moeite houden met het afvoeren van urinezuur. En zolang die onderliggende ontregeling niet wordt aangepakt, blijft de kans op nieuwe aanvallen bestaan, ook als je tijdelijk medicatie gebruikt.

Dat is precies waarom jicht zelden een op zichzelf staand probleem is. Het is vaak één van de eerste zichtbare signalen van een bredere metabole verstoring.

En hoe langer die verstoring blijft bestaan, hoe groter de kans dat ook andere systemen onder druk komen te staan, zoals je lever, nieren of hart- en vaatstelsel.

Een goed samengestelde keto leefstijl kan helpen om:

insuline te verlagen
ontstekingsgevoeligheid te verminderen
urinezuurafvoer te verbeteren
en het lichaam weer metabolisch flexibel te maken

Maar bij jicht vraagt dit om zorgvuldigheid.

In de eerste weken kan een te snelle overstap zelfs tijdelijk een aanval uitlokken. Onvoldoende hydratatie, te weinig elektrolyten of verkeerde voedingskeuzes kunnen het proces verstoren. Zeker wanneer je al medicijnen gebruikt of een verminderde nierfunctie hebt, is begeleiding geen luxe maar verstandig.