Liever luisteren? De informatie uit dit artikel is ook beschikbaar als podcast aflevering

---

Jarenlang werd gedacht dat opvliegers vooral het gevolg zijn van een daling van oestrogeen. Dat is begrijpelijk, want opvliegers ontstaan vaak juist in de periode waarin de oestrogeenproductie afneemt. Toch is dat niet het hele verhaal.

Sommige vrouwen hebben nauwelijks klachten, terwijl andere vrouwen tientallen keren per dag worden overvallen door een hittegolf, nachtelijk zweten, hartkloppingen of een rood gezicht en hals. Ook kunnen opvliegers bij de ene vrouw na enkele maanden verdwijnen, terwijl ze bij een ander jarenlang aanhouden.

Dat roept een belangrijke vraag op: waarom reageert het lichaam van de ene vrouw zoveel heftiger dan dat van de andere?

Steeds meer onderzoek laat zien dat opvliegers niet alleen een hormoonprobleem zijn. Ze hangen ook samen met de manier waarop de hersenen de lichaamstemperatuur reguleren. En juist daar wordt de link met metabole gezondheid interessant.

Wat veroorzaakt een opvlieger tijdens de overgang?

Een opvlieger ontstaat doordat het temperatuurregelsysteem in de hersenen gevoeliger wordt. Dat systeem bevindt zich voor een belangrijk deel in de hypothalamus, een klein maar belangrijk gebied diep in de hersenen.

De hypothalamus regelt onder andere:

• lichaamstemperatuur
• je eetlust
• de energiebalans
• je slaap-waakritme
• de aansturing van verschillende hormonen

Tijdens de overgang verandert de communicatie tussen de eierstokken en de hypothalamus. Door de daling van oestrogeen wordt de zogenoemde thermoneutrale zone smaller. Dat betekent dat je lichaam minder speelruimte heeft voordat het reageert met warmteafgifte.

Een kleine stijging van de kerntemperatuur kan dan al voldoende zijn om een opvlieger uit te lokken. Je lichaam probeert warmte kwijt te raken door de bloedvaten in de huid te verwijden en door te zweten. Dat ervaar je als een plotselinge hittegolf.

Waarom oestrogeen niet het hele verhaal vertelt

Dat opvliegers niet alleen door een tekort aan oestrogeen worden veroorzaakt, zie je ook terug in de ontwikkeling van nieuwe medicatie.

Een voorbeeld daarvan is fezolinetant, bekend onder de merknaam Veoza. Dit is een niet-hormonaal medicijn voor matige tot ernstige opvliegers tijdens de overgang. Het vult dus geen oestrogeen aan, maar grijpt aan op een signaalroute in de hypothalamus.

Fezolinetant blokkeert de neurokinine-3-receptor, waardoor de invloed van neurokinine B op het temperatuurregelsysteem afneemt. De EMA beschrijft dat Veoza in twee hoofdonderzoeken met meer dan 1.000 vrouwen de frequentie en ernst van matige tot ernstige opvliegers verminderde.

Dat is interessant, omdat het laat zien dat de reguliere geneeskunde inmiddels ook verder kijkt dan alleen oestrogeen. De aandacht verschuift deels naar het regelsysteem in de hersenen.

Tegelijkertijd is medicatie nooit zonder nuance. Voor Veoza is inmiddels gewaarschuwd voor het risico op leverschade. Het CBG adviseert daarom om vóór en tijdens de behandeling de leverfunctie goed te controleren. Ook moeten vrouwen alert zijn op klachten zoals vermoeidheid, jeuk, geelzucht, donkere urine, bleke ontlasting, misselijkheid, braken, verminderde eetlust of buikpijn.

Dat betekent niet dat dit medicijn geen plaats kan hebben. Voor sommige vrouwen kan het een passende optie zijn. Maar het laat wel zien dat symptoombestrijding met medicatie altijd zorgvuldig moet worden afgewogen.

De hypothalamus luistert ook naar je stofwisseling

De hypothalamus regelt niet alleen temperatuur en hormonen. Dit gebied ontvangt ook voortdurend informatie over de energietoestand van je lichaam.

Twee belangrijke hormonen hierin zijn insuline en leptine.

Insuline vertelt iets over de beschikbaarheid van glucose en energie. Leptine wordt vooral gemaakt door vetweefsel en geeft de hersenen informatie over de hoeveelheid opgeslagen energie in het lichaam.

Wanneer dit systeem goed werkt, krijgt de hypothalamus duidelijke informatie. Maar bij insulineresistentie en leptineresistentie raakt die communicatie verstoord.

En dat is precies waar het voor vrouwen in de overgang interessant wordt.

Waarom metabole veranderingen juist in de overgang toenemen

Tijdens en na de overgang verandert de vetverdeling. Veel vrouwen merken dat zij makkelijker buikvet opslaan, zelfs als zij niet duidelijk anders zijn gaan eten. Dat heeft niet alleen met calorieën te maken, maar ook met hormonale veranderingen.

De daling van oestrogeen kan bijdragen aan:

• meer visceraal vet
• een verminderde insulinegevoeligheid
• meer schommelingen in de bloedsuiker
• een grotere kans op metabool syndroom
• meer laaggradige ontsteking

Visceraal vet is het vet rond de organen in de buikholte. Dit vet is metabool actief. Het produceert ontstekingsstoffen en beïnvloedt hormonen zoals insuline en leptine.

Daardoor kan een vicieuze cirkel ontstaan:

daling van oestrogeen
→ meer buikvet
→ meer insulineresistentie
→ meer leptineresistentie
→ meer verstoring van de hypothalamus
→ mogelijk meer overgangsklachten

Dat betekent niet dat iedere opvlieger door insulineresistentie wordt veroorzaakt, zo simpel is het niet. Maar het betekent wel dat metabole gezondheid een veel logischere plek verdient in het gesprek over overgangsklachten.

Obesitas, leptineresistentie en opvliegers

Vrouwen met overgewicht of obesitas hebben vaker last van opvliegers en ervaren deze klachten soms ook ernstiger. Daar zijn meerdere mogelijke verklaringen voor.

Vetweefsel werkt als isolatielaag, waardoor het lichaam warmte minder makkelijk kwijt kan. Maar vetweefsel is ook hormonaal actief. Het produceert leptine, ontstekingsstoffen en andere signaalstoffen die invloed hebben op de hersenen en de stofwisseling.

Bij leptineresistentie is er meestal voldoende leptine aanwezig, soms zelfs veel, maar de hersenen reageren er minder goed op. De boodschap “er is genoeg energie beschikbaar” komt dan niet goed aan in de hypothalamus.

Omdat de hypothalamus betrokken is bij zowel eetlust, energiebalans als temperatuurregulatie, is het goed voorstelbaar dat een verstoring in dit systeem ook invloed kan hebben op overgangsklachten.

Wat ik in mijn praktijk zie bij vrouwen die overstappen op een keto leefstijl

In mijn praktijk melden vrouwen zich meestal niet primair vanwege opvliegers. Ze komen omdat ze worstelen met gewichtstoename, buikvet, vermoeidheid, diabetes type 2, prediabetes, hoge bloeddruk, een vervette lever of sterke koolhydraatbehoefte.

Maar tijdens de begeleiding hoor ik regelmatig dat ook de opvliegers veranderen.

Vrouwen vertellen dan bijvoorbeeld dat de opvliegers minder vaak voorkomen, dat ze minder heftig zijn of dat ze korter duren. In een enkel geval verdwijnen ze zelfs helemaal.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat een keto leefstijl een behandeling voor opvliegers is. Ook betekent het niet dat dit bij iedere vrouw gebeurt.

Maar ik vind het wel een relevante observatie, juist omdat het past bij wat we weten over de relatie tussen de hypothalamus, insuline, leptine, vetweefsel en temperatuurregulatie.

Hoe een keto leefstijl mogelijk invloed heeft op opvliegers

Een goed samengestelde keto leefstijl richt zich niet alleen op minder koolhydraten eten. Het doel is vooral het verbeteren van de metabole gezondheid.

Dat kan onder andere betekenen:

• stabielere bloedsuikerwaarden
• lagere insulinebelasting
• verbetering van de insulinegevoeligheid
• afname van buikvet
• betere verzadiging
• minder laaggradige ontsteking
• meer rust in eetlust en energie

Wanneer de metabole gezondheid verbetert, ontvangt de hypothalamus mogelijk ook duidelijkere signalen. Dat zou kunnen verklaren waarom sommige vrouwen merken dat hun opvliegers verminderen zodra hun stofwisseling tot rust komt.

Het precieze mechanisme is nog niet volledig opgehelderd. Het is dus belangrijk om daar voorzichtig in te blijven. Maar het is biologisch wel plausibel dat een verbetering van insulineresistentie, leptineresistentie en laaggradige ontsteking invloed heeft op het systeem waarin opvliegers ontstaan.

Hormoontherapie, medicijnen of leefstijl: wat past bij jou?

Hormoontherapie kan voor veel vrouwen met overgangsklachten een effectieve behandeling zijn. Voor sommige vrouwen is dit zelfs de meest aangewezen keuze. Daarnaast zijn er niet-hormonale medicijnen, zoals fezolinetant, en andere middelen die soms worden ingezet bij vasomotorische klachten.

Tegelijkertijd kiest niet iedere vrouw voor medicatie of hormoontherapie. Ook komt niet iedere vrouw daarvoor in aanmerking. Sommige vrouwen willen bovendien niet alleen de opvliegers onderdrukken, maar ook begrijpen waarom hun lichaam zo ontregeld raakt.

Juist dan is het zinvol om breder te kijken dan alleen het symptoom.

Welke supplementen kunnen mogelijk ondersteuning bieden?

Naast voeding en leefstijl vragen veel vrouwen zich af of supplementen kunnen helpen bij opvliegers.

Sommige supplementen zijn redelijk onderzocht, andere minder. Ook hierbij geldt: wat bij de ene vrouw werkt, doet bij een ander weinig of niets.

Zilverkaars
Zilverkaars, ook bekend als black cohosh, is een van de bekendste kruiden bij overgangsklachten. Sommige vrouwen ervaren minder opvliegers, maar de onderzoeksresultaten zijn wisselend.

Zilverkaars is niet voor iedereen geschikt. Bij leverproblemen of onverklaarde leverklachten is voorzichtigheid belangrijk. Ook bij medicatiegebruik is overleg verstandig.

Pycnogenol
Pycnogenol is een extract uit de schors van de Franse zeeden. Er zijn studies waarin vrouwen verbetering rapporteerden van overgangsklachten, waaronder opvliegers. De resultaten zijn interessant, maar niet definitief.

Pycnogenol kan voor sommige vrouwen een optie zijn, maar ook hier geldt dat de persoonlijke situatie bepalend is.

Salie
Salie wordt traditioneel gebruikt bij overmatig zweten en opvliegers. Sommige vrouwen hebben er baat bij, maar de wetenschappelijke onderbouwing is beperkt.

Soja-isoflavonen
Soja-isoflavonen zijn plantaardige stoffen met een zwakke oestrogeenachtige werking. Bij sommige vrouwen kunnen ze opvliegers iets verminderen. Bij andere vrouwen doen ze weinig.

Of soja-isoflavonen passend zijn, hangt onder andere af van persoonlijke voorkeur, klachtenbeeld en medische voorgeschiedenis.

Lijnzaad
Lijnzaad bevat lignanen, stoffen die invloed kunnen hebben op de oestrogeenstofwisseling. Het bewijs voor een duidelijk effect op opvliegers is beperkt. Wel kan lijnzaad voor sommige vrouwen een plek hebben binnen een breder voedingspatroon.

Omega 3
Omega 3 is geen specifiek supplement tegen opvliegers. Het kan wel ondersteunend zijn bij ontstekingsregulatie en algemene metabole gezondheid.

Magnesium
Magnesium vermindert opvliegers meestal niet rechtstreeks. Toch kan het zinvol zijn wanneer slaap, spanning, spierkrampen of onrust een rol spelen. Betere slaap kan indirect ook invloed hebben op hoe belastend overgangsklachten worden ervaren.

Waarom hetzelfde supplement niet voor iedere vrouw werkt

Opvliegers hebben niet bij iedere vrouw dezelfde onderliggende context.

Bij de ene vrouw spelen vooral hormonale veranderingen. Bij een ander staan insulineresistentie, buikvet en bloedsuikerschommelingen veel meer op de voorgrond. Weer een ander heeft vooral last van stress, slechte slaap, alcoholgevoeligheid of medicatie-effecten.

Daarom bestaat er geen supplement dat voor iedere vrouw werkt.

Goede begeleiding kan helpen om te beoordelen welke ondersteuning logisch is, welke supplementen beter vermeden kunnen worden en waar eerst verder onderzoek of overleg met de huisarts nodig is.

Wanneer is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts?

Opvliegers horen vaak bij de overgang, maar niet iedere klacht moet automatisch aan de overgang worden toegeschreven.

Neem contact op met je huisarts bij:

• bloedverlies na de menopauze
• plotselinge, zeer heftige klachten
• onverklaarbaar gewichtsverlies
• nachtzweten zonder duidelijke overgangscontext
• koorts of algemeen ziek zijn
• hartkloppingen die nieuw, heftig of beangstigend zijn
• klachten die ontstaan na start van medicatie
• vermoeden van schildklierproblemen of andere medische oorzaken

Ook wanneer je hormoontherapie, niet-hormonale medicatie of supplementen overweegt, is het verstandig om dit goed af te stemmen als je medicatie gebruikt of medische aandoeningen hebt.

Kijk verder dan alleen de opvliegers

Opvliegers zijn vervelend, soms zelfs uitputtend, maar ze staan vaak niet op zichzelf.

Wanneer opvliegers samengaan met buikvet, vermoeidheid, sterke trek in koolhydraten, verhoogde bloedsuikerwaarden, hoge bloeddruk, een vervette lever of gewichtstoename rond de middel, is het zinvol om verder te kijken dan alleen de overgang.

Dan kan metabole gezondheid een belangrijke ingang zijn.

Niet omdat keto opvliegers “geneest”. Maar omdat een lichaam met een betere metabole gezondheid vaak beter in staat is om signalen te reguleren, energie stabiel te houden en hormonale veranderingen op te vangen.

Conclusie: opvliegers vragen om een bredere blik

Misschien moeten we opvliegers niet langer uitsluitend zien als een hormonale klacht. Ze lijken eerder het resultaat van een complexe wisselwerking tussen hormonen, hersenen, vetweefsel, insuline, leptine, ontsteking en energiestofwisseling.

Juist daarom verdient de metabole gezondheid van vrouwen in de overgang veel meer aandacht dan zij nu vaak krijgt.

In mijn praktijk zie ik regelmatig dat vrouwen minder frequente, minder hevige of kortere opvliegers ervaren wanneer hun metabole gezondheid verbetert. Soms verdwijnen de klachten zelfs. Dat betekent niet dat dit bij iedere vrouw gebeurt, maar het laat wel zien dat het zinvol is om verder te kijken dan alleen oestrogeen.

Opvliegers zijn misschien niet alleen een teken dat je hormonen veranderen, ze kunnen ook een signaal zijn dat je lichaam in een bredere metabole overgang zit.

En precies daar valt vaak meer te verbeteren dan vrouwen wordt verteld.

Past dit bij jouw situatie?

Herken je jezelf in dit artikel? Heb je last van opvliegers, gewichtstoename rond je buik, vermoeidheid, sterke trek in koolhydraten of andere klachten die tijdens de overgang zijn ontstaan?

Dan kan het waardevol zijn om niet alleen naar je hormonen te kijken, maar ook naar je metabole gezondheid.

Tijdens een persoonlijk adviesgesprek kijken we uitgebreid naar jouw situatie, je klachten, je medische voorgeschiedenis en je doelen. Op basis daarvan bespreek ik met jou of een keto leefstijl voor jou een passende aanpak kan zijn en welk begeleidingstraject daar het beste bij aansluit.