De informatie in dit artikel is ook beschikbaar als podcast

---

“Mijn huisarts zei dat mijn lever te vet is. Maar ik drink nauwelijks alcohol. Hoe kan dat dan? En heeft het misschien met de overgang te maken?” – Rianne, 51

Leververvetting klinkt misschien onschuldig, maar het is een van de duidelijkste vroege signalen dat je stofwisseling onder druk staat.

Het is geen ‘toevallige bijvangst’ op een echo. Het is een metabole alarmbel.

En juist bij vrouwen in de overgang zie ik dit steeds vaker terugkomen.

Wat is leververvetting en waarom komt het zo vaak voor?

Leververvetting wordt vaak in verband gebracht met overmatig alcoholgebruik. Er is dan sprake van alcoholische leververvettting. In het Engels heet dit alcoholic fatty liver disease (AFLD). Maar ook als je helemaal geen alcohol drinkt kan jij toch leververvetting krijgen.

Leververvetting die niet wordt veroorzaakt door overmatig alcoholgebruik werd tot voor kort niet-alcoholische leververvetting genoemd. De Engelse naam hiervoor was non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). NAFLD was feitelijk een verzamelnaam van alle niet-alcoholische leveraandoeningen: leververvetting (steatose) is het beginstadium, leverontsteking (niet-alcoholische steatohepatitis of NASH) is het eindstadium. Deze leverontsteking kan dan ook nog leiden tot levercirrose en leverkanker.

Recent is er om diverse redenen een nieuwe naam gegeven aan NAFLD: metabole disfunctie-geassocieerde steatotische leverziekte/metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease, oftewel MASLD of in het kort steatotische leverziekte. Meer daarover kan je hier en hier lezen.

De lever speelt een belangrijke rol bij de vetstofwisseling. Als er iets mis gaat in die vetstofwisseling, kan de lever steeds meer vet gaan opslaan in de levercellen. Deze leververvetting is dus een stapeling van vet in de lever.

Als je hier niets aan zou doen zal jouw lever steeds verder vervetten. Eén op de vijf mensen die langere tijd leververvetting hebben, krijgt een ontsteking van de lever (hepatitis). Deze ontsteking kan littekenvorming (leverfibrose) veroorzaken en uiteindelijk leiden tot levercirrose. Levercirrose is ernstige schade aan de lever die op den duur tot leverfalen kan leiden. Dat kan levensbedreigend zijn. Een levertransplantatie is dan nog de enige behandelmogelijkheid.

Het lastige is: leververvetting doet vaak géén pijn. Je voelt niet dat je lever overbelast is. Veel vrouwen horen het ‘toevallig’ bij bloedonderzoek — terwijl het proces al jaren bezig is. Het komt erg veel voor, geschat wordt dat een op de vier mensen het heeft. Het is dan ook een van de snelst groeiende ernstige aandoeningen.

Hoe ontstaat leververvetting?

Niet-alcoholische leververvetting is een leefstijl ziekte. Het komt vaak voor in de westerse landen en heeft als oorzaak een ongezonde leefstijl en te weinig lichaamsbeweging: de vetstofwisseling in het lichaam raakt daardoor verstoord en vet gaat zich ophopen in de buikorganen, waaronder de lever. De stofwisseling van de lever zelf verandert ook, waardoor er meer vet in de levercellen zelf terecht komt.

Lees hier meer over de verschillende soorten buikvet

De lever is helemaal niet bedoeld als vetopslag maar juist om andere belangrijke taken te vervullen die jou gezond moeten houden:

• aanmaak van galvloeistof
• opslag van vitaminen en mineralen
• regulering van de energiehuishouding
• productie van belangrijke bouwstoffen
• onschadelijk maken van giftige stoffen en medicijnen

Als jouw lever steeds meer gebruikt gaat worden voor de opslag van vet kunnen deze functies dan ook behoorlijk in gevaar komen.

Hoe ernstig is leververvetting voor je gezondheid?

Heel ernstig: als jouw leverfunctie geheel of gedeeltelijk uitvalt door ontstekingen en levercirrose (littekenweefsel op de lever) kan leververvetting zelfs dodelijk zijn. Als jouw leverfunctie dan ook nog te ver uitvalt om te functioneren is jouw enige optie een levertransplantatie. En vergeet ook niet dat je een grotere kans hebt op het krijgen van leverkanker.

Voor vrouwen in de overgang komt daar nog iets bij: de hormoonveranderingen vergroten niet alleen het risico, maar maken herstel soms ook trager als er niet tijdig wordt ingegrepen.

Het goede nieuws: leververvetting hoeft niet onomkeerbaar te zijn. Met de juiste voeding en leefstijl kan de lever zich vaak goed herstellen.

Wat zijn de oorzaken van leververvetting?

Leververvetting ontstaat door een verstoorde balans bij de opname van vetten en koolhydraten uit de voeding. Maar met name bij de koolhydraat consumptie gaat het fout: als jouw dieet bestaat uit voeding met bovenmatig veel koolhydraten, en dan vooral fructose, en op te veel momenten van de dag, moet er steeds meer van het hormoon insuline worden afgegeven om de bloedsuiker te reguleren.

Insuline zorgt ervoor dat de bloedsuiker wordt vervoerd naar de verschillende cellen in je lichaam en ‘opent’ deze cellen. De bloedsuiker kan zo door de cellen worden opgenomen en als energie worden gebruikt. Het overschot wordt opgeslagen in vet, spieren en de lever. Bij een te hoge consumptie van koolhydraten raken de cellen steeds minder gevoelig voor insuline waardoor het ook niet goed meer lukt om de bloedsuiker in het bloed te reguleren. Je wordt insuline resistent. Insuline is daarbij ook een hormoon dat de vetopslag nog verder stimuleert. Dus ook vetopslag in je lever.

Zolang insuline hoog blijft, kan je lever simpelweg niet herstellen. Je kunt dan wel minder eten, meer bewegen of ‘gezonder proberen te leven’ — maar het fundament blijft verstoord.

Recent onderzoek wijst ook uit dat darmbacteriën zelfstandig alcohol kunnen gaan produceren onder bepaalde omstandigheden. Geschat wordt dat dit bij 40% van steatotische leverziekte patiënten het geval is. Een ongezonde leefstijl met overmatige consumptie van suikers, en dan met name fructose, speelt ook hierbij een rol.

Klachten zoals vermoeidheid, honger en gewichtstoename hebben vaak te maken met insulineresistentie, zonder dat dat duidelijk wordt uitgelegd.

In mijn inzichtgids Insulineresistentie bij vrouwen leg ik uit hoe dit proces ontstaat en waarom het rond de overgang vaker zichtbaar wordt.

→ Bekijk de inzichtgids Insulineresistentie bij vrouwen

Wie loopt extra risico op leververvetting?

Zoals hierboven al wordt beschreven is insulineresistentie de belangrijkste oorzaak van leververvetting. En de kans dat jij insuline resistent bent is erg groot als jij een voedingspatroon hebt van veel koolhydraten en ongezonde vetten. Maar er zijn ook andere risicofactoren, zoals o.a.:

• diabetes type 2
• overgewicht en obesitas
• metabool syndroom
• TOFI; dit staat voor ‘thin on the outside, fat on the inside’, oftewel slank aan de buitenkant maar met vetopslag rond de organen
• stress
• overmatig alcohol gebruik

Bij vrouwen in de overgang spelen de hormoonveranderingen een extra rol. Oestrogeen beschermt normaal gesproken tegen vetopslag in de lever.

Dat betekent dat vrouwen die jarenlang ‘prima functioneerden’ ineens verhoogde leverwaarden kunnen krijgen, zonder dat hun gewicht extreem veranderd is. Juist dat maakt het verwarrend.

Insulineresistentie ontwikkelt zich vaak langzaam en blijft daardoor lang onopgemerkt. Twijfel je of dit bij jou een rol speelt?

→ Doe dan hier insulineresistentie check

Welke signalen wijzen op leververvetting?

Leververvetting geeft vaak lange tijd helemaal geen klachten. Daarom wordt het meestal pas ontdekt bij bloedonderzoek of een echo die om een andere reden wordt gedaan. Vermoeidheid wordt bijvoorbeeld vaak toegeschreven aan andere oorzaken, zoals de overgang.

Soms zijn er wel signalen, zoals een zeurende pijn rechtsboven in de buik, hardnekkige vermoeidheid of in zeldzame gevallen geelzucht (geel oogwit en huid).

Bij ongeveer één op de vijf mensen ontstaat er een leverontsteking (hepatitis). Dat kan leiden tot klachten als chronische vermoeidheid, een algeheel ziektegevoel, jeuk aan de huid, misselijkheid of pijn in de gewrichten.

Soms kan je last krijgen van (lichte) pijn rechtsboven in de buik en vermoeidheid. Heel soms is er sprake van geelzucht. Geelzucht is het geel zien van het oogwit en de huid.

Als jouw arts op basis van symptomen vermoedt dat er sprake is van leververvetting wordt er altijd bloedonderzoek gedaan om te kijken of de leverwaarden verhoogd zijn. Maar meestal wordt leververvetting dus bij toeval ontdekt. 

Wat kun je zelf doen bij leververvetting?

Omdat de verstoorde functie van het hormoon insuline de belangrijkste oorzaak is van leververvetting begin je dus met het herstellen daarvan. En dat doe je natuurlijk door veel minder koolhydraten te gaan eten: jouw bloedsuikerspiegel zal zich gaan normaliseren en insuline zal weer de juiste rol kunnen vervullen. Je lever stopt dan met vetreserves opslaan en zal uiteindelijk de aanwezige vetreserves ook weer vrijgeven. Jouw lever kan op die manier weer gezond worden en doen wat het moet doen.

Zo’n ketogene aanpak levert ook bijna altijd direct resultaat op: leverwaarden kunnen al binnen een paar dagen omlaag gaan en binnen enkele maanden is de leververvetting ook enorm afgenomen.  Maar alleen als het zorgvuldig wordt opgebouwd en afgestemd op jouw hormonale fase, belastbaarheid en insulinegevoeligheid. Te snel starten, te streng vasten of te weinig eten kan het herstel juist vertragen.

Na een jaar heeft ongeveer 60 procent van de patiënten die een ketogene aanpak volgen weer een gezonde lever.

Het is natuurlijk van belang om de keto leefstijl voort te blijven zetten, ook als er geen sprake meer is van leververvetting. Als je weer terug gaat naar een voedingspatroon waardoor leververvetting ontstaat is de kans erg groot dat jij weer terug gaat naar af.

Voor vrouwen in de overgang is dat extra belangrijk, omdat hun lichaam gevoeliger reageert op koolhydraten en vetopslag. Juist in deze fase kun je met voeding en leefstijl veel winst behalen voor je levergezondheid en je algehele energie.

Leververvetting vraagt om actie, niet om afwachten

Veel vrouwen krijgen het advies om “wat af te vallen” en het over een half jaar opnieuw te laten controleren.

Maar leververvetting is geen cosmetisch probleem. Het is een metabole ontregeling die vraagt om gerichte interventie. Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het herstel wordt.

Heb jij te horen gekregen dat je lever vervet is, of twijfel je na afwijkende leverwaarden?

Dan is dit geen moment om te blijven experimenteren. Leverherstel vraagt om een doordachte, goed opgebouwde aanpak die past bij jouw hormonale fase en metabole situatie.

In Keto zonder de Valkuilen bouwen we een keto leefstijl op die gericht is op insulineherstel, leverontlasting en duurzame stabiliteit.

Ontdek of dit traject op dit moment passend is voor jou.