Eerder schreef ik het artikel Keto én HST in de overgang? Waarom volgorde er toe doet, waarin ik uitgebreid inga op het belang van timing bij het combineren van hormoontherapie en een keto leefstijl. Ik leg daarin uit waarom ik in mijn praktijk bij voorkeur gefaseerd werk en hoe ik omga met vrouwen die al HST gebruiken of midden in de instelfase van hun hormoontherapie zitten.

Maar regelmatig zit er tijdens een adviesgesprek ook een vrouw tegenover me die nog met geen van beide is begonnen. Ze overweegt hormoonsuppletietherapie (HST), heeft zich verdiept in de mogelijkheden van een keto leefstijl en stelt mij vervolgens heel rechtstreeks de vraag: ‘Oké Sevi, wat vind jij? Waar kan ik het beste als eerste mee beginnen?’

Mijn antwoord is in veel van die gesprekken hetzelfde: ik zou eerst je keto leefstijl goed neerzetten. Zeker wanneer er duidelijke aanwijzingen zijn dat je metabole gezondheid onder druk staat en er geen medische reden is om op korte termijn met HST te beginnen. Daar heb ik als ketogeen metabool therapeut een aantal heel goede redenen voor.

Waarom we meer lijken te vertrouwen op HST dan op leefstijl

Wat mij in die gesprekken toch iedere keer weer verbaast, is hoeveel vertrouwen er wordt gesteld in hormoontherapie en hoeveel minder vertrouwen er lijkt te bestaan in wat een vrouw zelf met haar leefstijl kan bereiken. Zelfs wanneer we tijdens zo’n gesprek hebben geconstateerd dat er op metabool vlak behoorlijk wat gezondheidswinst te behalen valt, kiest ze er regelmatig toch voor om eerst met HST te beginnen.

Daar kunnen allerlei begrijpelijke redenen voor zijn. Misschien heeft ze maanden op een wachtlijst gestaan en kan ze eindelijk terecht bij een overgangsspecialist. Misschien heeft het haar behoorlijk wat moeite gekost om überhaupt serieus genomen te worden met haar klachten. Ik vind het bovendien terecht dat er hard gevochten wordt voor de erkenning van overgangsklachten en voor toegang tot passende hormoontherapie. Maar ik heb soms wel het gevoel dat HST, mede door alle media-aandacht, bijna de status van een magische oplossing heeft gekregen.

En daar wringt het voor mij. Want hoe kan het dat we kennelijk nog altijd meer vertrouwen stellen in een oplossing vanuit het reguliere medische circuit dan in de mogelijkheden die het verbeteren van onze eigen metabole gezondheid ons biedt?

Wat mij betreft zouden we vrouwen in de overgang veel meer bewust mogen maken van de mogelijkheden die ze zelf hebben om hun gezondheid te verbeteren, in plaats van het gesprek over hun gezondheid steeds meer te laten draaien om de vraag of ze wel of geen hormoontherapie nodig hebben.

Zijn al je overgangsklachten wel hormonaal?

Een vrouw vertelt me dat ze slecht slaapt, voortdurend moe is, moeite heeft om zich te concentreren, steeds meer vet opslaat rond haar buik en nauwelijks nog grip heeft op haar eetgedrag. Ze vermoedt dat haar klachten hormonaal zijn en overweegt daarom met HST te beginnen.

Wanneer we vervolgens wat uitgebreider kijken naar haar gezondheid, haar voedingspatroon en de ontwikkeling van haar klachten door de jaren heen, dan blijkt er regelmatig veel meer aan de hand te zijn. Er zijn aanwijzingen voor insulineresistentie, ze krijgt structureel onvoldoende eiwitten binnen, haar spiermassa neemt af en haar energiehuishouding functioneert niet optimaal. Soms zijn er al jarenlang metabole problemen aanwezig die nooit als zodanig zijn herkend.

De vraag die ik dan graag stel, is in hoeverre haar veranderende hormoonhuishouding én haar verminderde metabole gezondheid bijdragen aan de klachten die zij momenteel ervaart. En hoeveel gezondheidswinst er te behalen valt wanneer we gericht aan die metabole gezondheid gaan werken.

De overgang als vergrootglas voor bestaande metabole problemen

De hormonale veranderingen tijdens de overgang hebben invloed op onder andere je insulinegevoeligheid, lichaamssamenstelling, vetverdeling en energiestofwisseling. Onder invloed van de veranderende oestrogeenhuishouding kan het bijvoorbeeld gemakkelijker worden om visceraal vet op te slaan en kunnen metabole risicofactoren toenemen.

Wanneer je metabole gezondheid voorafgaand aan de overgang al onder druk stond, kunnen deze veranderingen ervoor zorgen dat bestaande problemen in deze levensfase veel nadrukkelijker aan het licht komen.

Je lichaam heeft die problemen mogelijk jarenlang weten te compenseren. Tijdens de overgang kan dat steeds moeilijker worden.

Dat maakt de overgang wat mij betreft bij uitstek een moment om kritisch naar je metabole gezondheid te kijken. Juist in deze levensfase wordt duidelijk hoe belangrijk het is om verder te kijken dan alleen je oestrogeen- en progesteronhuishouding.

De American Heart Association beschouwt de overgang dan ook als een belangrijke periode voor vroegtijdige interventies gericht op het verminderen van het cardiovasculaire risico bij vrouwen.

Welke overgangsklachten blijven over als je metabole gezondheid verbetert?

Ik vind het iedere keer weer interessant om tijdens een vervolgsessie met een cliënte de klachten die ze tijdens haar intakegesprek heeft genoemd nog eens door te nemen.

Vrouwen die bij aanvang van hun traject slecht slapen, zich uitgeput voelen, last hebben van brain fog, stemmingswisselingen of voortdurend trek hebben, vertellen me enkele weken later regelmatig een heel ander verhaal. Ze ervaren een gelijkmatiger energieniveau, slapen beter, voelen zich mentaal helderder en ervaren meer rust rondom eten. Ook zie ik bij sommige vrouwen veranderingen in de frequentie en intensiteit van hun opvliegers en nachtzweten.

Dat laatste is interessant, omdat juist opvliegers en nachtzweten zo kenmerkend zijn voor de overgang. Uit het grootschalige longitudinale SWAN-onderzoek blijkt dat er een verband bestaat tussen vasomotorische klachten en insulineresistentie, ook wanneer rekening wordt gehouden met onder andere BMI en geslachtshormonen.

Meer recent onderzoek laat bovendien zien dat hogere insulinewaarden vroeg in de overgang samenhangen met een eerder optreden en langer aanhouden van bepaalde vasomotorische klachten.

Dat betekent niet automatisch dat het verbeteren van je insulinegevoeligheid je opvliegers zal doen verdwijnen. Het laat wel zien waarom het interessant is om ook bij deze klachten aandacht te besteden aan je metabole gezondheid.

Ik schreef daar eerder uitgebreid over in het artikel Opvliegers tijdens de overgang: welke rol speelt je metabole gezondheid?

Wat ik in mijn praktijk zie, roept dan ook regelmatig de volgende vraag bij mij op: welke klachten zou deze vrouw nog ervaren wanneer haar metabole gezondheid aanzienlijk verbeterd is?

Misschien is haar behoefte aan hormoontherapie tegen die tijd veranderd. Misschien ook helemaal niet. Maar we hebben dan wel een beter beeld van haar klachtenpatroon en van wat er nog om aanvullende medische aandacht vraagt.

De metabole omgeving waarin HST terechtkomt

Wanneer een vrouw overweegt om met hormoontherapie te beginnen, kijk ik als ketogeen therapeut ook naar het lichaam waarin die hormonen terechtkomen. Hoe staat het met haar insulinegevoeligheid en bloedsuikerregulatie? Hoeveel visceraal vet heeft ze? Hoe is het gesteld met haar spiermassa, leverfunctie en voedingsstatus? Juist op die vlakken valt bij veel vrouwen in de overgang nog ontzettend veel gezondheidswinst te behalen.

Waarom zou je, als je metabole gezondheid onder druk staat en je medische situatie het toelaat, niet eerst zorgen voor een betere landingsplek voor HST?

Metabole aandoeningen en cardiovasculaire risicofactoren spelen immers ook een rol bij de medische afweging rondom hormoontherapie, bijvoorbeeld bij de keuze voor de toedieningsvorm van oestrogeen.

Met die betere landingsplek bedoel ik een gezondere fysiologische uitgangssituatie. Dat HST effectiever zou zijn wanneer je voorafgaand aan hormoontherapie een keto leefstijl opbouwt, is niet wetenschappelijk aangetoond.

Wat je daarnaast wint, is inzicht in je eigen lichaam. Je hebt een beter beeld van welke klachten zijn afgenomen en welke klachten nog aanwezig zijn. Je kunt dan samen met je arts veel gerichter kijken naar wat hormoontherapie nog voor jou kan betekenen en beter beoordelen welk effect die behandeling vervolgens heeft.

Wat HST niet voor je kan doen

Hormoontherapie kan zelf eveneens een gunstige invloed hebben op je metabole gezondheid, waaronder bepaalde aspecten van de glucosehuishouding. Dat wordt ook beschreven in de klinische richtlijn van de European Society of Endocrinology.

Maar HST zorgt er niet voor dat je voldoende eiwitten binnenkrijgt, je spieren voldoende belast, je voedingspatroon volwaardig is en je voldoende aandacht besteedt aan slaap en herstel.

Ook als je dankzij hormoontherapie nauwelijks nog overgangsklachten ervaart, verdient je metabole gezondheid dus onverminderd aandacht.

Een gezonde metabole basis vraagt meer dan ketose

Wanneer ik een vrouw adviseer om eerst haar keto leefstijl goed neer te zetten, heb ik het over veel meer dan het beperken van haar koolhydraatinname en het bereiken van ketose.

Ik wil dat haar voedingspatroon voldoende energie, eiwitten, essentiële vetzuren, vitaminen en mineralen levert. Dat ze begrijpt hoe ze haar maaltijden samenstelt, voldoende aandacht besteedt aan haar spiermassa en leert herkennen hoe haar lichaam reageert op wat ze eet en doet.

Ik wil dat haar keto leefstijl ook daadwerkelijk bijdraagt aan het verbeteren van haar metabole gezondheid.

Daar hoort een periode van metabole aanpassing, observatie en gerichte bijsturing bij. In mijn begeleiding kijk ik dan ook verder dan je ketonenwaarden en het getal op de weegschaal. Ik wil weten hoe je slaapt, hoe je energie zich gedurende de dag ontwikkelt, hoe het gesteld is met je verzadiging, hoe je bloedglucose reageert en welke veranderingen je ervaart in de klachten waarmee je bij mij bent gekomen.

Al die informatie helpt mij om te beoordelen hoe goed jouw keto leefstijl daadwerkelijk staat.

Wanneer HST wél prioriteit verdient

Een goede metabole gezondheid is wat mij betreft een wenselijke uitgangssituatie voor HST, maar mag geen voorwaarde worden voor het krijgen van medisch geïndiceerde hormoontherapie. Er zijn situaties waarin hormoontherapie juist prioriteit verdient. Wanneer je bijvoorbeeld te maken hebt met vroegtijdig verlies van de eierstokfunctie of met ernstige overgangsklachten die je dagelijks functioneren belemmeren, kan tijdige medische behandeling heel belangrijk zijn.

Ook wanneer je al langere tijd HST gebruikt, op medisch advies binnenkort gaat starten of midden in een hormonaal behandeltraject zit, maak ik in mijn begeleiding een andere afweging.

Mijn voorkeur voor het eerst neerzetten van een keto leefstijl heeft specifiek betrekking op de vrouw die nog aan het begin van beide interventies staat, bij wie de metabole gezondheid voor verbetering vatbaar is en bij wie het medisch verantwoord is om deze volgorde te kiezen.

Of en wanneer hormoontherapie medisch gezien passend is, bespreek je uiteraard met je behandelend arts.

Metabole gezondheid verdient dezelfde aandacht als hormonale gezondheid

Wat ik graag zou zien, is dat de metabole gezondheid van vrouwen in de overgang minstens zoveel aandacht krijgt als hun veranderende geslachtshormonen. Dat ze weet hoe haar stofwisseling ervoor staat, hoe ze haar lichaam optimaal kan voeden, hoe ze haar spiermassa kan behouden en wat ze zelf kan doen om haar gezondheid te verbeteren.

Wanneer een vrouw mij tijdens een adviesgesprek vraagt of ze beter eerst met keto of eerst met HST kan beginnen, kijk ik dan ook verder dan haar huidige overgangsklachten. Ik kijk naar de basis waarop zij haar gezondheid voor de komende decennia wil bouwen.

Ik zou willen dat we met dezelfde overtuiging waarmee we ons inmiddels hard maken voor de toegang tot hormoontherapie, ook opkomen voor de metabole gezondheid van vrouwen in de overgang. Dat we vrouwen niet alleen informeren over de mogelijkheden van HST, maar hun ook laten zien hoeveel invloed ze zelf kunnen uitoefenen op hun metabole gezondheid.

Want de overgang gaat voor mij over veel meer dan het verminderen van de klachten die je op dit moment ervaart. Het gaat ook over hoe je straks je zestigste, zeventigste en tachtigste levensjaar ingaat. Hoe sterk je dan bent, hoe goed je lichaam nog functioneert en hoeveel vrijheid je hebt om het leven te leiden dat je wilt leiden.

En precies daarom geef ik in mijn praktijk zoveel prioriteit aan metabole gezondheid.

Werk aan je metabole gezondheid tijdens de overgang

Overweeg je hormoontherapie en wil je eerst onderzoeken wat het verbeteren van je metabole gezondheid voor jou kan betekenen? Of gebruik je al HST en wil je daarnaast gericht werken aan je metabole gezondheid?

Als ketogeen therapeut begeleid ik vrouwen in de overgang bij het opbouwen en optimaliseren van hun keto leefstijl. We kijken naar jouw metabole uitgangssituatie, je voedingsbehoeften, je klachten en hoe je lichaam reageert op de veranderingen die we aanbrengen.

Mijn doel is dat je na afloop van je begeleiding een goed afgestemde keto leefstijl hebt staan, begrijpt waarom die voor jou werkt en weet hoe je zelfstandig verder kunt.